Main Content

Ilannatka, ilihimaniq humittaptingnik, humungauyaptingniklu, hivulliqmik ilihimayaliuyugut humingariaptingnit.

Ilihimayaliuyugut atuqhimaniptingnik.

Hanmiyaqaqtavut akhurnaqtut piqpianguni ilagiyavut atuqhimayunut.

Piplugu akuniuvallaqni, tapkuat kavamatkut piqatigiknit tapkununga Inuit malruyaqtuknik atuqtauvaknit, naamangittumiklu, ayyikkiktitaungitni piyauni.

Pititlugu Kanata huliqpiaqnia atuliqpaliani tapkuat United Nations Hilaqyuamun Piniarniraqnit Inungnut Pilarutit, qanuriliuqni inungnut humiliqak Inuit Nunangat hukhariluangittugit, naunaiqni Inuit nappaitigut atungittugit atiit.

Pititlugit nutaqat Qablunaat nunaitni nangaqtautitlugit ilitninik tapkuat ABC-ngit, Inuit nutaqat huaktauyut uqaqninik uqauhituqamingnik.

Pititlugit tapkuat kavamatkut akhut havaktut pinguqtitninik hilaqyuaqmi aaniaqtailiniqmun munaqhityutinik, pipkaiyut Inuit nunaliknuktiqni tahapkununga aaniarutit aaniarnitlu hiamakpiaqviuninut.

Taimalu 70 ukiut qangiqtut, pititlugu puvaklukniq hiamakpialiqnia humiliqak Kanatami, tapkuat kavamatkut hugiaqtai ihumaliuqhutik Qablunaani angmaqtuiplutik aaniaqviknik ilihautinilu taaktit munaqhitlu. Kihimik Ukiurtaqtumi, tapkuat kavamatkut pityuhit tapkununga Puvaklukniq (TB) nagliguhukniqmik takukhautinahuangittut uvaluniit nagliguhukniqmik, kihimik aviktitni ilagiit hugingitnilu inungnut pilarutai.

Tamna ilitquhiqtarniqmun tamaungainaqlu hivuliqtauyut. Ihuinarutauyuq aaniqtitailu Inuit. Ilihimayunga amihutigut iliphi qaiyuhi ublariaq aktuqtauyuhi uumanga ihuinarniqmin maligaqmin, hulilu akhurutigiyaqhi ilaiyarniq nagligiyaphiknik.

Ublumi, hamanittunga pipkarahuaqhuhi ataniuyunit mamiahutainik tapkuat kavamatuqatkut kavamait aulatauninut puvakluknit tahamani Ukiurtaqtumi tapkunanga 1940-ni tikitlugu 1960-nut.

Amihutigut ilihimattiaqtuhi qanuq una maligaq atuqtaunianik.

Angiqhimaititlugit, Inuit naunaiyaqtauyut. Kinaliqak puvaklugahugiyauyuq (TB) aulaqtitauyuq Qablunaat nunanut nunalipauyanut tamnatut Hamilton tamnalu Edmonton, tatqiqhiutinut amihunu uvaluniit ukiunut havaktauyangit aaniaqvikni tapkunani uqaqtuqaluangittuni Inuktut.

Akuniraaluk, inuit ukpiriyat taima aulaqtitauguvit umiaqpakmun tikihimayumun, angilralimaittutin.

Amihut inuit pipkagaungittut hannaiyariakhai uvaluniit takuhuiqhariakhai nagligiyaqtik. Amihut nutaqat ahivaqqtauyut angayuqamingnit, amihut inutuqat aulaqtitauhinnaqtut angilramingnit.

Akhurnaqtuq aulariaq tausanut kilaamitat, umiaqpakkut, uigulirikkut, tingmitikkutlu – aularniq atuqtauyuq amihunik ublunik uvaluniit havaguhiqnikthat. Aularniq inuuhuiqviuyut aulaqtitlugit.

Tapkuatlu amaamauyuq aappauyutlu, anigiyauyut nayagiyauyutlu qimaktauyuq amuhut uniutiyaungittut humi nagligiyai piyakhait, uvaluniit qanuq aulakhaqtigini. Piyarangat inuuhuiqtuqarangat atuqtitlugu havaktaunit, iluviqtauyut Qablunaat nunaitni. Kihimik ilaanikkut titiqhimayuq hanningayua iluviup, ilaanikkuitnaqlu ilagiyai unniutiyauyut.

Piyarangata inuit angilratainaqni, agyagaukaphuktut nunaligiyiani ukiungullaktitlugu – aanurangittumik uqquuyunik unniutihimaittumiklu ilagiyai.

Tahapkuat nutaqat utiqtut, utiqpaktut ilagiyamingnut itqaumangitainut, uqauhiqmun uqalaiqtainut, nunalu itqaumangitpiaqtainut.

Tahapkuat ukiut ilikkuangutyutauyut, naunaqtut, aanirnaqtutlu.

Kihimik tapkuat kavamatkut aulatai puvaklugahugiyauyuq (TB) tamna nakuungittungittuq maligaq – ilagiyat angitqiyanut atuqhimaniq huruiyut ilitquhiqtaqniqmun.

Atuqhimaniq tamnaugaluaq uniqtiyi huqulatyuhiqnik Alootook Ipellie unnirtuqta, uqaqhuni “Apiringittunga ilihariaqaqtitauniqmik aalangayumik ilitquhiqmik aalangayumik uqauhilikmik.”

Inuit nutaqat aulaqtitauyut ilihariaqtitauplutik tapkuatlu kavamatuqatkut nutaraqaqvit aturiaqaqhimayut iliharniq aalangayumik uqauhiqmik. Hugiyaungittut pittiangitauyutlu.

Kihimik taimatut Ipellie huqulatyuhianga, “atuqtaq inmik atuqtitai, ihumaliurnit uvamnut humingariakhamnik hunanguriakhamniklu.” Kihimik huniariakha ihumaliurutaungittuq – tapkuat kavamatuqatkut kavamait.

Tapkuat kavamatuqatkut kavamait ihumaliuqtut tapkuat ilagiit – ilagiyatit – ahivaqtauniariangi nunaknit. Tapkuat kavamatuqatkut kavamait ihumaliuqtut Inuit huyaunikhainik pihimayakhai Kanatamiuni nunaqarutaunit tahamani quttiktuq ukiuqtaqtuani.

Ilihimayunga ublumi hamani inuit – humiluliqak Inuit Nunangat – inuuyut pihimaplugit qanuriliuqtaunit tahapkuat maligait, tahapkununga ukiunut pititlugit nunaligiyat pilarutititlu naalagaungittut.

Piplugu tamaita ukuat – tapkuat piyumatitnagit nuktiqtitaunit, tapkuat aulaqtittugit ilihariaqtitaunit, tapkuat puvaklugahugiyauyuq (TB) maligait – atuqtauyut atauttikkut, tapkununga atautinut inungnut, atuqtitlugit ikittut qulaunaqnit ukiuni. Atuqtauyuq atuqtitlugu tapkuat huli uikiut pititlugit kavamatkut naunaipkuhiqni Inuit nappanut kaivyariktunut, pititlugit ilagiit tamaitnit qinmiriyai, aularutit qinmit, tuquhaqtauyut havaktinit.

Una kanngunartuq atuqhimania atuqhimanivut.

Ilihimayaqhilu qanurityutauni ilihimattiaqhugit:

Ilitquhiq uqauhiqlu huruqhimayut.

Ilagiit tamatkiumalaiqhutik.

Inuuhiit huruqtauyut ihuaqhilaiqhugit.

Tahapkuat ihuinaqnit tammalimaittut – Kanata tigumiariaqaqta tamna atuqtitani kannguhutigilugulu.

Ublumi, hamanittunga mamiahugiaqtuqhunga. Pipkarahuaqhugu ataniuyunit mamiahutigini tapkununga kavamatuqatkut kavamait aulataunit puvaklukniq aaniarutauqpiaqnia tapkunanga 40-nit tikitlugu 60‑nut.

Una maligaq atulikaphungittuq – piniaqhimatyutauyuq.

Piyauyuq pigaluaqtitlugu tapkuat Kavamatkut Kanata ilihimani akhurutauniaqni Inuit ilagiinut.

Piyauyuq pititlugit nakuuniqhamik piyumani nunaliuyut hivulliutiyaungititlugit.

Tahapkununga inungnut aulaqtitauyunut Qablunaat nunaitnut – mamiahukpugut. Mamiahuktugut ahinuktitaugavit ilaknit, takukhautingitniqnut naalaknit munarinitlu nakuuyumik. Mamiahuktugut aaniqtitaugavit.

Inungnut tahapkuat nagligiyai aulaqtitauhimayut – mamiahuktugut. Mamiahuktugut avititaukmata hunat pinnariyauniqpat – tamna naglingniq angilrami.

Tahapkununga inungnut huli ilihimangittut qanuriliyangi nutaraqhi, aamaamakhi, aaapakhi – mamiahuktugut.

Tahapkununga nunaliuyunut hanmiyai tapkuat qanurilityutaulaqni ukuat maligait ahiilu – mamiahuktugut. Mamiahuktugut piplugit ulamniqniptingnut amihunut Inuit ukpiringilirutai aaniaqtailiniqmun munaqhityutit havagutai, taima ayurhautigiyai pinahuariakhait ikayuqtauyaqalirangamik.

Mamiahuktugut tapkuninga ilitquhiqtarniq ihumagiyaunit pipkaiyut tapkuninga kavamatuqatkut kavamait huliniit. Tapkuat kavamatkut mamiahukgutigiyai atuqhimanit aulaqtittugit ilihariat ilihaqtut tapkuatlu Inuit pipkaqtitauyut nuktiriaqaqtitninut. Kihimik tamna akhuqnarniq, tuniyauvaktuq kinguvariinut, huniumaittuq iluvahiktuqlu.

Ilihimaliqtugut tatya qanuriliuriakhaptingnik ihuittuq. Ilihimaliqtugut tatya havagialiuyugut ihuaqhiggianga.

Piyukhaungitugaluaq akuniupkaqnia amihunik ukiunik uqautiyakhat taphuminga. Mamiahuktugut tigumiaqpakkakni una akhurniq akuniuvalaqtumik. Mamiahuktugut piplugu utaqigapta, piplugit amihuvallat tuhaliamaiqtat una mamiahutauniq.

Ublumi, havariyavut tapkuat aanirutaunit pipkaiyut maligaqnit huliniitlu tapkuat kavamatuqatkut kavamait. Tapkuat ihuinaqtut inuklukniqmun ihuinaqhiyutlu tahapkuat Inuit hanmiyai, piyut, taimainginnaqniatlu, naamangitpiaqtut.

Kihimik mamiahukniq kihimiutitlugu naamakhityutaungittuq. Piniaturiyaliuyugut pinahuarniq nakuutqiyamik.

Tamnalu pigaluaqtitlugu nunaqyuatigut ahiangulaitavut hunat aturiqtut, pilaqtugut niruaqhiniq hunat atuqtakhat tukliriyainik.

Ublumi, niruaqtugut pinguqtitni nakuutqiyamik hivunikhamik. Hivunikhaq piruqtuq naalakniqmik piqatigikniqmiklu.

Tamnaulunga Kanataup Hivuliqtia, uqaqpiaqtunga nutanguqtitnianik piqatigiknit tapkunanga Kavamatkut Kanata tapkuatlu Inuit. Havaqatigittiarniq ihuaqhigiaqni tapkuat atukhaukhaqtut ilitquhiqtarniqlu takuyauhimayut tahapkunanga nunaligiyaqnit. Atuinarianga atuqatigiknivut aularianga ihuaqhigiarniqmun.

Tamna apqut hivunmun hivituniaq, kihimik ablurniq tamaat piyavut, piyavut atauttikkut.

Pihimaittumik ihuaqhigiaqni qangiqtut ihuinaqnit, hivunmulaittugut.

Ublumi, tapkuat kavamatuqatkut kavamait titiqatigut hatqiqtitai tapkuat Nanilavut Pigiarut, tamna ikayuqtigittiaqtut pinahuaqnia piqatigiplugit Inuit katutyiqatigit, piqaqtitnilu maniktakhanik ikayurtuqni havariyait.

Tapkuani Inuktitut, Nanilavut tukilik “nanitigu tapkuat,” taimalu tamna havanguyuq pityutigiya – nanini nanngaqnilu Inuit tammaqhimayut atuqtitlugu tamna puvallukniq (TB) aaniarutauqpiaqnia, pipkainiqlu mamihainiq nutqarutikhatlu tamaitnut qimaktauhimayunut.

Ihumaginia ayurnaqtuq qanurittanga tammainiq kinamik nagligiyaqnik, taimainginariaqlu ilihimaittumik qanuriliyakha.

Atuqhugu tamna Pigiarut, inuit pilaqviqaqniat tuhagakhanik tapkuninga qanuriliyakhai ilagini ilagiyat, piqaqtitiyugutlu maniktakhanik tapkununga hitamat nunaliit avikhimaninut nunatagauyuni timiuyut ikayuriangi aulaqnit ilainut ilagiit nalvaqtut humi nagligiyaqtik iluviqtauhimayakhai.

Piqaqtitiyugutlu maniktakhanik titiqtuqninik iluviit pinguqtitnilu titiraqutikhat. Hunaliqak utiqtitilaittuq nipainik angayuqap uvaluniit iqitninik ilannaq, kihimik ilihimaliqnia humun iliyauhimani pigiaqviuyuq nanngariangit itqaumanit.

Piplugu amihuiqpallaqni, tapkuat ihuinaqnit piyauyut tapkununga Inuit puiguqtauyut uvaluniit hanivaqtauyut. Taimaititakharingtitavut atutqiknia. Taimaittumik ikayuqtuqtavut nualikni-hivuliqtauyut huliniit itqaumatyutitlu, inungnutlu tuhaqhitaunit piyaunahuaqni.

Hivunmunginariakhaq ihuaqhagauninut, nunaqyuangupluni piyaqaqtavut tamaita piniraqnit atuqhimanivut.

Taimatutlu ilitviginivut atuqtauhimayunit, qinirialiuyugut hivunmun nakuutquyamun hivunikhamut – hivunikhaq puvakluqaqnaittumik.

Puvaklukniq (TB) pittailiyaulaq ihuaqhiyualaqlu. Inuaqtirutauyaqangittuq. Kihimik puvaklukniq (TB) huli ahivaqtiriyuq nutaqanik, inutuqanik, hivuliqtiniklu. Tamna qanuritniuyuq amigaitnia tapkununga Inuit tahamani Inuit Nunangat piyuq avataani 300 amihuiqtigini tahapkunangaunganit Kanataup Nunaqaqaqtungitninit inugiaknit. Tamna naamangittuq.

Aipangani, tapkuat Kavamatkut Kanata tapkuatlu Inuit Tapiriit Kanatami atuqpiarahuaqtat piiyaqnia puvaklukniq (TB) humiliqak Inuit Nunangat tikitniani 2030, mikhigiaqniani piqaqnit Puvaklukniq (TB) taphumungaluniit 50% tukliuyuni siksit ukiuni.

Kihimik piqnia una aaniarut ayuqnaitpiangittuq kapuutinut uvaluniit naunaiyautinut – ilaa tapkuat ilagiyaraluangi ihuaqhautikhat.

Nungutanga una akhuqnarniq, ilihimayaqaqtavut tahapkuat inungnut inuuyut, qau tamaat, atuqtauhimaninut ilitquhiqtarniq. Itqaumaguvit aulaqtitauyaq qablunaat nunatnut, ilaa huqaimma nautirtuqtutit kavamatkut ihuaqhaityuhinut ublumi.

Atutqigiaqangitavut tapkuat ulamnirutaunit atuqtauhimayut. Pipkaiyaqangittugut atuquninik ihuaqhautikhat.

Taimaittumik piyavut nutaq pityuhiq, malikhugulu hivulirutit.

Kavamagiyavut hanivaiyuq parnautiknut, tamna Inuit-hivuliqtat parnaut, piplugu avataani $27 milian tapkunani 5 ukiunut mikhaanut piiyaqnia puvaklukniq (TB) tahamani Inuit Nunangat. Piplugu una hanivaiviunia, ikayuqtuqmiyavut Nunavut, Nunatsiavut, Nunavik, tamnalu Inuvialuit Nunatariyat pivaliatitninut inmingnik hugiaqnit parnautit.

Taimatuttauq nutaq pityuhiqut pigiaqvilik katutyiqatigikniqmun, pihimakmiyuqtauq takunia puvaklukniq (TB) hunauqpiarianga: aaniarut tamna ihuaqhilaittuq havautainaqnut kihimik.

Piyaqaqtavut hugiaqni ayuqhaqpiarniq, niqittiaringitniq, naamangitni iglukhat. Piqatigiplugit havariyavut hugiaqni puvaklukniq (TB) turaqpiaqhugu, hanivaivigiyavut atupaktauyut, ilautitlugit ilagiaqni tapkuat $640 milian igluqpakhanut tahamani Inuit Nunangat.

Una iglukhanut atugakhaliat hanatyuhikhaliat tapkunanga Inuit katutyiqatigiplugit kavamatuqatkut kavamait, atuliqtauyukhaqlu tapkunanga Inuit. Atuqpiarahuaqtavut nalvaqni nunalikningaqtut, nunaliknit-pipkaqni ihuaqhautt, naliaknut uumani hanivaiviuni, tapkuat Nanilavut Pigiarut, uvaluniit kitutliqak havat atuqtavut tapkununa Inuit-Quinguyuq Katutyiqatigit Katimayiralaat.

Ilaali, uqautiyaqangitaphi hamani pigaluaqtitluta pivaliatitiyugut, huli atuqtakharaaluit hivunikhaptingni.

Naunaitpiartuq tapkuat nunaliuyut hanmiyai akhurnaqpiaqnit.

Kihimik naunaitmiyuqtauq tapkuat Inuit hunniqtailivaktut.

Nuktirniq hivunmun piyaqaqtitatigut piyumaniq uqaqni ihuinaqhimayugut. Hannaiqhimaniq havakluariangi havakhalluat ihuaqhaiyami. Taimaittumik hamanittunga ublumi.

Ublaariaq mamiahut piqpianianiraut iliknut.

Piqpiaqniarniraut puigulaitavut aaniqtithimani piyauhimayut tahapkununga Inuit, ilagiyaphingnutlu.

Piqpiaqniarniraut, kivgaqtuqhugit tamaita Kanatamiut, piruqhaiyaq nakuutqiyamik hivunikhamik. Piruqhaiyaqlu piqatigikhuni.

Qujannamiik.

Quanaqqutit.